Nga Bilal Dinc dhe Umit Donmez
Kryeministri i Malit, Choguel Kokalla Maiga në një intervistë ekskluzive për Anadolu Agency (AA) ka folur për një gamë të gjerë çështjesh, duke filluar nga situata e sigurisë dhe politike në vendin e tij, faktorët që çuan në grushtin e shtetit të vitit 2020, deri tek marrëdhëniet dypalëshe me disa aktorë ndërkombëtarë, përfshirë Turqinë.
Në këtë pjesë të parë të intervistës, kryeministri i Malit, Maiga akuzoi Francën për influencimin në vendimet e bllokut të Komunitetit Ekonomik të Shteteve të Afrikës Perëndimore (ECOWAS) kundër Malit dhe zhvillimet që çuan në zgjerimin e bashkëpunimit të Malit me Rusinë.
Anadolu Agency (AA): Në komentet tuaja për sanksionet e ECOWAS-it, ju përmendët “konsiderata gjeopolitike. A mund të hidhni më shumë dritë mbi këtë? Si i motivuan “konsideratat gjeopolitike” sanksionet e rënda kundër Malit?
Choguel Kokalla Maiga (CKM): Për muaj të tërë, në të gjitha institucionet financiare ndërkombëtare, Franca, përfaqësuesit e Francës, kanë kundërshtuar përfshirjen e çdo projekti për zhvillim në lidhje me Malin në axhendë. Ne vumë re se sa herë që shpallet samiti ECOWAS, nuk e dimë me çfarë magjie, autoritetet franceze janë të informuara mirë për të, përfshirë njohjen e datës së saktë dhe sanksioneve të mundshme. Pra, kjo na bëri të konkludojmë se sigurisht, Franca është më e informuar për rezultatet e samitit sesa krerët e shteteve të ECOWAS-it.
Për shembull, autoritetet franceze kishin njoftuar një muaj më parë se do të vendoseshin sanksione ndaj Malit nga drejtuesit e ECOWAS-it në samitin e 9 janarit të vitit 2022. Fakti që sanksionet përfundimisht iu vunë qeverisë ishte një tregues i qartë. Kjo është arsyeja pse ne kemi treguar se këto sanksione sigurisht që janë një nga taktikat për të destabilizuar qeverinë dhe për të siguruar dështimin e saj në mënyrë që të kemi një qeveri kukull që do të binte në përputhje me autoritetet franceze.
E kemi thënë hapur se fakti që ata kundërshtojnë gjithçka që do t’i jepte frymë ekonomisë së vendit dhe shpallin sistematikisht samite të planifikuara dhe sanksione, ngre pikëpyetje për qëllimet e tyre.
Për bashkëpunimin ushtarak, marrëveshjet ushtarake që na lidhin shkelen nga autoritetet franceze. Prova është se në veri kishte baza ushtarake franceze që u ngritën si rezultat i marrëveshjes së mbrojtjes midis Francës dhe Malit. Por, befas, autoritetet franceze vendosën që ata të largoheshin nga këto baza ushtarake pa njoftimin tonë. Kjo na tërhoqi vëmendjen tek marrëveshja, sepse, në çdo rast, nëse një palë mund ta shkelë atë kur të dëshirojë, është më mirë të ulemi së bashku për ta rishqyrtuar atë, hiqni atë që nuk i përshtatet njërës nga palët për të gjetur gjuhën e përbashkët. Dhe kështu për ne, nuk ka dyshim: vendimet e marra kundër vendit tonë nuk ishin në interes të popullit malian në veçanti dhe Afrikës në përgjithësi.
Është e pakuptueshme që samitet e krerëve të shteteve të frymëzohen nga thashethemet dhe raportet mediale që vendet evropiane të marrin rezoluta kundër Malit. Çfarë është ajo? Unë dua të jem i qartë për këtë. Ju e dini, në Mali, liderët aktualë po analizojnë situatën në botë, duke parë se çfarë ka ndodhur gjetkë në aspektin e çështjeve gjeopolitike dhe të mbrojtjes gjatë 20 apo 30 viteve të fundit dhe marrin mësimet sepse ata që nuk mësojnë nga historia, do ta mësojë atë në mënyrën e vështirë.
AA: Cili është vlerësimi juaj për situatën aktuale të sigurisë në Mali dhe zhvillimin e saj?
CKM: Do t’ju jap disa skenarë përpara se të shpjegoj se ku jemi. Ne kemi vërejtur se për 20 vjet, nën maskën e luftës kundër terrorizmit, “komuniteti ndërkombëtar” – sepse kur flasim për komunitetin ndërkombëtar, ne po flasim për disa vende që shkojnë mirë mes vete dhe flasin në emër të të gjithëve, ka ndërhyrë në Afganistan për 20 vjet. Në fund të atyre 20 viteve, një ditë, ata vendosën të largohen. Dhe ne i pamë afganët të dëshpëruar, të kapur pas avionëve. Populli ynë ka mësuar nga kjo.
A nuk do të na lënë të gjithë ata që janë me ne një ditë? Dhe kjo mund të jetë e vërtetë në Mali, i cili ka përjetuar një zgjerim të forcave të sigurisë. Ne kemi Forcat e Armatosura të Malit. Ju keni Operacionin Francez Barkhane, keni operacionin e Kombeve të Bashkuara, MINUSMA (Misioni i Stabilizim i Integruar Shumëdimensional i Kombeve të Bashkuara në Mali), ju keni operacionet evropiane (si EUTM EUCAP), keni G5 Sahel, keni Takuba (Task Forca Ushtarake Evropiane).
Pavarësisht këtij ‘lëmshi të sigurisë’ vit pas viti, situata e sigurisë po përkeqësohet. Është si një pacient, pacienti është aty. Sëmundja u diagnostikua, u dha një recetë dhe mjekim. I thuhet se pas dy muajsh do të shërohet. Pas tetë vitesh, sëmundja, e cila kishte prekur një pjesë të trupit të tij, u përhap në pjesët e tjera duke mbuluar 80 për qind. Ajo ngre pyetje nëse mjekët janë joefikas, diagnoza ishte e gabuar ose barnat janë joefektive. Kështu ka bërë qeveria. Pyesim veten pse që nga viti 2013, kur shpërtheu pasiguria, 80 për qind e territorit ishte pushtuar nga terroristët, ndërkohë që janë të gjitha këto forca ndërkombëtare. A nuk duhet të kërkojmë një zgjidhje tjetër? Nuk duhet të ndërroni mjekët? Ndryshoni trajtimet dhe diagnozën, apo të dyja apo të tria menjëherë?.
E dini, është një politikan i famshëm kinez, një person shumë i mençur (Deng Xiaoping) i cili tha në vitet 1970, kur Revolucioni Kulturor ishte në lëvizje të plotë në këtë vend se “nuk ka rëndësi nëse një mace është e zezë ose e bardhë për sa kohë që kap minjtë”. Do të thotë një sistem politik është i vlefshëm vetëm për aq kohë sa i plotëson nevojat e qytetarëve. I kushtoi atij, por historia tregoi se kishte të drejtë kur u kthye në pushtet si themeluesi i Kinës moderne.
Ky është një shembull që unë jap në mënyrë që njerëzit të kuptojnë përfundimisht arsyetimin tonë.
Duke parë atë që pamë në Afganistan, atë që pamë në Libi, ku disa vende morën nga Këshilli i Sigurimit një rezolutë që u lejonte atyre të mbronin Bengazin nga bombardimet ajrore nga Muammar Gaddafi, e tejkaluan atë rezolutë për të shkuar dhe për të vrarë presidentin dhe për të mbjellë trazira, ne menduam se situata në Mali mund të ishte rezultat i këtij çrregullimi.
Kështu që ju krijoni kaos. Ju armatosni njerëzit. Ju u thoni atyre të shkojnë dhe të ndajnë Malin. Separatistët thanë qartë se ishte Franca ajo që qëndronte pas lëvizjeve separatiste të vitit 2011 nga Libia. Udhëheqësit e lëvizjeve thanë se Franca i kishte nxitur ata të pushtonin veriun e Malit dhe ta ndajnë atë dhe të krijojnë një shtet të pavarur. Nuk jemi ne ata që e themi këtë. Janë drejtuesit e kësaj lëvizjeje ata që e thonë këtë dhe mbështeten nga politikanët francezë.
Nga kjo nxjerrim përfundime. Në vitin 2013, kur qeveria e Malit i bëri thirrje Francës për ta ndihmuar që të dëbonte terroristët, ndodhi ajo që njihet si Operacioni Serval, i cili u zhvillua me kërkesë të qeverisë së përkohshme. Siç thonë sot se qeveria nuk është legjitime, qeveria që apeloi në Francë në 2013 ishte një qeveri në vend pas një grusht shteti. Por, le të vazhdojmë. Çfarë u kërkua? Në letrën që qeveria e Malit i ka drejtuar qeverisë franceze, e cila nuk ka asnjë kopje në arkivat e Malit, as në mbrojtje dhe as në punët e jashtme (ministritë). Së fundmi e gjetëm në Francë në faqen e internetit të Senatit francez. Në atë letër, Francës iu kërkua mbështetje ajrore dhe inteligjencë. Nuk kishte plane për të vendosur ushtarë francezë në territorin e Malit. Ushtria ishte kundër. Franca e respektoi këtë derisa ngriti një bazë në Kidal.
Pas mbërritjes në Kidal, ajo bllokoi rrugën për ushtrinë maliane, duke krijuar një enklavë ku terroristët kishin vite për t’u riorganizuar. Ne po mësojmë nga kjo. Ata duhej të vinin dhe të na ndihmonin të luftonim terroristët. Ata krijuan kushtet për pastrim nga mëkatet e terrorizmit dhe ndarjen e Malit dhe rezolutat e OKB-së që kishin ardhur për t’i mbrojtur, sepse unë them kalimthi se (ish-presidenti) francez François Hollande kishte shprehur qartë objektivat e operacionit Serval: shkatërrimi i terrorizmit, të rivendosë autoritetin shtetëror në të gjithë territorin dhe të zbatojë rezolutat e OKB-së.
Pas nëntë vitesh, shohim se terrorizmi, i cili ishte mbetje në veri, është përhapur në 80 për qind të territorit. Autoriteti shtetëror që sot nuk është rikthyer në të gjithë territorin kombëtar. Rezolutat e OKB-së ndryshojnë çdo vit. Ato janë shkruar nga Franca. Aq sa këtë vit qeveria jonë e kundërshtoi.
Pikërisht në dhomën e Këshillit të Sigurimit ambasadori ynë zbuloi një projekt-rezolutë që kërkonte rritje të fuqisë së MINUSMA me më shumë se 2.000 trupa. Ambasadori ynë tha se qeveria e tij nuk është në dijeni për këtë. Ne nuk mund, siç thonë në Afrikë, t’u ruajmë kokat malianëve në mungesë të malianëve. Ne nuk mund të vendosim të dërgojmë një kontingjent ushtarak në territorin tonë pa ditur origjinën, misionet, forcat, kombësitë dhe objektivat e tij. Kështu që ne e kundërshtuam. Kemi marrë mësime edhe nga kjo. E kemi atë që quhet “Forca Takuba”, e cila u instalua në një mënyrë disi kavaliere në vitin 2019. Pikërisht pas shpalljes së saj, krerët e shteteve afrikane u thirrën për të nënshkruar marrëveshjen e tyre në Pau, Francë (Samiti i 5-të i Sahelit, 13 janar, 2019).
Ky operacion ka qenë aty për gati 2 vjet. Por, zero pikë, asgjë nuk është merita e saj në luftën kundër terrorizmit. Por, kjo nuk është gjëja më serioze. Të gjitha vendet që duhet të dërgojnë ushtarë si pjesë e operacionit Takuba duhet të kenë një marrëveshje me shkrim me shtetin e Malit. Kjo ishte ajo që ishte planifikuar. Qeveria e Malit ka dërguar ftesa në një numër vendesh. Por, kur një vend vendos të vijë në Mali, bën një marrëveshje me shkrim që përcakton kushtet e angazhimit të ushtrisë në territorin tonë. Është e shkruar bardh e zi.
Nuk e kuptojmë pse disa vende evropiane, pa pasur marrëveshje me Malin, vendosin të vijnë. Kështu ndodhi me qeverinë daneze. Ua shpjegova qytetarëve që ta kuptojë populli. Kur një turk dëshiron të shkojë në Gjermani, i duhet një ftesë. Por, kur e ka ftesën, nuk mjafton. I duhet vizë. Kështu ndodhi. Qeveria jonë ka ftuar shtetet evropiane, por çdo shtet duhet të ketë marrëveshje specifike, vizë për të qenë në territorin tonë. Dhe ajo që nuk kemi kuptuar është pse qeveria daneze erdhi në territorin tonë pa vizë, pa autorizim. U kemi thënë që nuk jemi dakord. Dhe aq më tepër që kohët e fundit, ne ndjejmë se armiqësia franceze është në rritje kundër qeverisë sonë. Ju kam shpjeguar të gjitha obstruksionet e tyre që synojnë të mbytin ekonomikisht qeverinë.
I kemi parë të gjitha lojërat që kanë ndodhur në 9 vitet e fundit. Ne pamë kohët e fundit kur ata e shtynë ECOWAS-in të marrë sanksione të padrejta, të paligjshme kundër shtetit të Malit. Embargo totale. Ndërkohë që po vendoset embargo, një avion ushtarak francez hyn në territorin tonë nga një vend i ECOWAS-it, edhe pse kanë thënë se po mbyllin kufijtë. Kur ata kalojnë territorin tonë dhe kuptojnë se ne kemi mjete të mjaftueshme për të zbuluar praninë e tyre, ata fikin transponderët për të mos u identifikuar. Më vonë e fikin radion për të mos qenë në kontakt me kullën e kontrollit. Ata zbarkojnë në pjesën e territorit tonë. Ata depozitojnë çdo gjë dhe kthehen në këtë vend të ECOWAS-it.
Të nesërmen janë avionët e MINUSMA-s që fluturojnë për orë të tëra mbi bazat ushtarake të Malit, ndërsa ky nuk është mandati i MINUSMA-s dhe kur ushtria jonë i merr në pyetje thonë se ka qenë Franca që e ka kërkuar. Ne kemi thënë se nuk është misioni i MINUSMA-s që të vijë të spiunojë bazat ushtarake dhe prandaj kemi kërkuar qartë që të mos fluturojmë mbi territorin tonë pa autorizim.
I kemi kërkuar qeverisë daneze të tërheqë forcat e saj deri sa të respektojë marrëveshjet mes nesh. Kur e bëmë këtë, autoritetet franceze, të cilat duan të qeverisin Malin me proksi, e cilësuan atë si akte të papërgjegjshme.
Si një qeveri sovrane, Mali ndjeu se kishin tejkaluar detin. Dhe, në një nga intervistat e mia të fundit tregova se Mali nuk ka asnjë problem me Bashkimin Evropian. Por, ajo që ne duam thjesht të kuptojë Bashkimi Evropian: Franca nuk duhet të tërheqë vendet e BE-së në axhendën e saj të fshehtë, e cila është e ndryshme nga ajo që ata i paraqesin BE-së.
Kujtoj gjithashtu se vendet perëndimore në vitin 1885, pikërisht më 28 shkurt të vitit 1885, në Konferencën e Berlinit, e kishin ndarë Afrikën në zona ndikimi. Mali fitoi pavarësinë në vitin 1960. Pra, nuk ka asnjë zonë ndikimi. Franca nuk mund të menaxhojë marrëdhëniet e Malit me BE-në me proksi. Marrëdhëniet me Malin duhet të bazohen në partneritet. Kjo është gjithçka që kemi kërkuar. Për këtë shkak ata fyejnë duke folur për legjitimitetin e qeverisë.
Ajo që doja t’u thoja është se kur qeveria, të cilën ata e quanin legjitime, qëllonte në xhami për të vrarë me dhjetëra qytetarë, ne nuk dëgjuam Francën të fliste në atë kohë. Dhe, kjo nuk mund të kontestohet sepse raportet e OKB-së e kanë vërtetuar atë. Kohët e fundit, në vitin 2021, malianët që po festonin një martesë u bombarduan nga aviacioni francez. Raporti i OKB-së konfirmoi se viktimat ishin civilë që po merrnin pjesë në një ceremoni martese. Franca e cilësoi si terrorizëm, por kush po e thotë të vërtetën? Pra, të gjithë këta faktorë na shtynë të themi: duhet të jemi të kujdesshëm. Nuk mund të lejojmë më forca të huaja në territorin tonë pa një mirëkuptim paraprak të kushteve të qarta.
Nuk mund të lëmë më hapësirë për manovra që mund t’i shtyjnë shtetet të lënë angazhimet e marra me shtetin tonë për të shkuar dhe për të realizuar axhendë që nuk ka të bëjë me atë që ata kanë shpallur në nivel kombëtar, publikut të tyre dhe komunitetit ndërkombëtar. Epo, kjo ndezi atë që dini, dhe ne ishim shumë të qartë, ne duhet të respektojmë njerëzit tanë, duhet të respektojmë sovranitetin e tyre. Ne nuk kërkojmë asgjë tjetër.
AA: Mali nuk i fsheh synimet për të bashkëpunuar më shumë me Rusinë, e cila ka nxitur tërbimin e Francës. Pse kjo hapje ndaj Rusisë dhe pse tani?
CKM: Vendi ynë, qeveria jonë, është në gjendje të bashkëpunojë me të gjithë ata që duan ta ndihmojnë atë në rivendosjen e sigurisë. Ajo që nuk është e negociueshme është sovraniteti i vendit tonë, vendimet e tij për pavarësinë, përfshirë mbrojtjen dhe dinjiteti i popullit tonë.
Kjo zhurmë është për faktin se, siç ju thashë, kemi gjithë këta mjekë, gjithë këta ushtarakë, më shumë se 50 mijë trupa në tokë, por fshatra të tëra janë shfarosur. Kur kërkojmë ndërhyrjen e forcave të huaja, na thonë jo, MINUSMA nuk ka ardhur për të bërë luftë. Por, tani – çfarë po ndodh? Ne duam të blejmë avionë nga vendet evropiane, por jemi të bllokuar. Ne duam të blejmë nga SHBA-ja, por jemi të bllokuar. Zgjidhja është të shkojmë tek ata që nuk do të na bllokojnë.
Është kaq e thjeshtë. Ne shkuam dhe lidhëm marrëveshje bashkëpunimi ushtarak me Rusinë. Kemi blerë armë nga Rusia dhe Rusia nuk është e vetme pasi kemi të bëjmë me partnerë të tjerë. Por, për shkak të luftës gjeopolitike, gjeostrategjike mes Rusisë dhe vendeve perëndimore, ne po përpiqemi të sakrifikojmë Malin në altarin e kësaj beteje që nuk është e jona. Mali po punon me partnerë të tjerë për të pajisur ushtrinë e saj në të gjitha nivelet.
Kështu që sot rezultatet e këtij bashkëpunimi janë të prekshme. Në më pak se një muaj ushtria jonë ka arritur rezultate spektakolare. Numri i terroristëve të eliminuar në më pak se një muaj është më i madh se sa kemi arritur në 30 vitet e fundit.
Tani, i gjithë debati rreth Wagnerit dhe rusëve. Ne e dimë se ku po shkelim. Siguria e malianëve është prioriteti i qeverisë sonë. Pjesa tjetër është propagandë, dehje dhe demonizim.
Siç them sot, autoritetet franceze po kryejnë terrorizëm të mirëfilltë politik, mediatik dhe diplomatik kundër qeverisë sonë me synimin për ta rrëzuar atë. Ajo që u kemi thënë vendeve të ECOWAS-it është se nuk e kuptojmë se jemi duke u goditur me thikë në një kohë kur po arrijmë rezultate të rëndësishme në luftën kundër terrorizmit dhe të jenë të kujdesshëm, sepse destabilizimi i qeverisë dhe për rrjedhojë e shtetit të Malit, mund të çojë në pasoja që ata nuk i presin. Kjo është ajo që unë mund të them për këtë.
Ta përmbledhë, ne duam të mbrojmë qytetarët e Malit dhe pronën e tyre. Ne duam që të respektojmë sovranitetin tonë, të respektojmë dinjitetin e popullit tonë dhe lirinë për të zgjedhur partnerët e tyre, duke përfshirë mbrojtjen dhe sigurinë, qofshin rusët apo ndonjë partner tjetër.