Presidenti Recep Tayyip Erdogan dhe presidenti amerikan Donald Trump kanë një “vullnet të fortë” për heqjen e sanksioneve të vendosura ndaj Turqisë në kuadër të ligjit amerikan CAATSA (Akti për Përballimin e Kundërshtarëve të Amerikës Përmes Sanksioneve), tha ministri i Jashtëm turk, Hakan Fidan, duke shtuar se të dy qeveritë po ndërmarrin hapat e nevojshëm për ta zgjidhur çështjen, transmeton AA.
Duke folur për CNN Turk, Fidan tha se dy liderët e kanë shprehur vendosmërinë e tyre gjatë takimit në Shtëpinë e Bardhë në shtatorin e kaluar dhe u kanë dhënë udhëzime kabineteve të tyre për të punuar drejt një zgjidhjeje.
“Ka një vullnet të fortë si nga presidenti ynë, ashtu edhe nga presidenti Trump” për heqjen e sanksioneve, tha Fidan.
“Kur dy liderët u takuan në Washington shtatorin e kaluar, ata shpallën vullnetin e tyre politik për këtë çështje dhe ne, si ministra kabineti, u udhëzuam ta zgjidhim atë. Ministri i mbrojtjes dhe unë po punojmë intensivisht për këtë”, deklaroi Fidan.
Ai shtoi se CAATSA mbetet e vetmja pengesë institucionale e përhershme në marrëdhëniet Turqi-SHBA.
“Vendime të veçanta në lidhje me Turqinë mund të merren herë pas here, por në aspektin institucional, e vetmja çështje negative e qëndrueshme aktualisht janë sanksionet CAATSA”, tha ai.
Fidan theksoi se shumë sanksione të vendosura ndaj Turqisë nga vende të tjera janë hequr gjatë tri-katër viteve të fundit, duke argumentuar se shumica kanë qenë administrative dhe jo ligjore.
Kufizimet e vendosura nga disa aleatë të NATO-s janë hequr gradualisht përmes angazhimit të vazhdueshëm diplomatik, tha ai, duke përmendur Kanadanë si një nga shembujt më të fundit.
“Shumë vende, përfshirë Kanadanë, tashmë i kanë hequr këto kufizime. Tani po shohim se si ta çojmë bashkëpunimin edhe më tej”, tha ai.
I pyetur nëse sanksionet do të hiqen së shpejti, ai tha se përpjekjet janë në vazhdim.
“Ka disa hapa që duhet të ndërmerren. Puna në këtë drejtim është duke u zhvilluar dhe, ndërsa kjo ndodh, publiku do t’i shohë rezultatet”, tha ai.
Fidan shtoi se progresi mund të vijë në të ardhmen e afërt, por theksoi se vendimet administrative dhe procedurat e Kongresit Amerikan nuk ecin gjithmonë paralelisht.
“Nuk ka problem sa i përket vullnetit politik brenda administratave. Pyetja është se si do të ecë procesi në Kongresin Amerikan”, tha ai, duke iu referuar autorizimit nga Kongresi për heqjen e sanksioneve.
– Samiti i NATO-s në Turqi dhe marrëdhëniet Trump-Erdogan
Fidan gjithashtu mirëpriti konfirmimin se Trump do të marrë pjesë në samitin e NATO-s javën e ardhshme në Ankara, duke e quajtur këtë lajm pozitiv për aleancën.
“Kjo në vetvete është një lajm i rëndësishëm dhe pozitiv për komunitetin e NATO-s”, tha ai.
“Ata shtuan gjithashtu se presidenti Trump po merr pjesë sepse është ftuar nga presidenti Erdogan. Nëse nuk do të ishte ftesa e presidentit Erdogan, ai nuk do të vinte. Kjo është bërë një ekuacion shumë i rëndësishëm strategjik”, u shpreh kryediplomati turk.
Duke marrë parasysh konfliktet globale dhe ndryshimet gjeopolitike, Fidan tha se pozita ndërkombëtare e Erdoganit është bërë gjithnjë e më e rëndësishme.
“Vizioni i udhëheqjes globale të presidentit tonë gjatë viteve, rrjeti i marrëdhënieve që ai ka ndërtuar, besimi që ka krijuar, prestigji që gëzon në sytë e të tjerëve dhe pozita aktuale e Turqisë janë të gjitha jashtëzakonisht të rëndësishme”, tha ai.
Fidan tha se administrata Trump po i rishikon aleancat e saj globale si pjesë e një zhvendosjeje më të gjerë strategjike, veçanërisht në përgjigje të konkurrencës me Kinën, gjë që ka krijuar mundësi të reja për bashkëpunim me vende si Turqia.
– Ndryshimi i politikës për Sirinë eliminoi një mosmarrëveshje të madhe
Sa u përket aspekteve të tjera të marrëdhënieve dypalëshe, Fidan tha se bashkëpunimi në tregti, ekonomi, arsim, teknologji dhe lidhjet mes njerëzve ka përparuar vazhdimisht pavarësisht tensioneve politike të herëpashershme.
Ai argumentoi se një nga mosmarrëveshjet më të mëdha mes aleatëve lidhej me politikën e Washingtonit për Sirinë gjatë administratës së presidentit Barack Obama, duke filluar më shumë se një dekadë më parë.
“Ndryshimi i politikës së SHBA-së ndaj Sirisë që filloi gjatë administratës Obama kaloi nga lufta kundër regjimit të Assadit në luftën kundër DEASH-it (ISIS) ndërsa mbështeste YPG-në (organizatë terroriste), duke krijuar një politikë që kërcënonte sigurinë kombëtare të Turqisë”, tha Fidan.
“Gjatë mandatit të dytë të presidentit Trump (duke filluar vitin e kaluar), kjo politikë u braktis zyrtarisht”, shtoi ai.
Ai tha se kjo ka eliminuar një nga burimet më të mëdha të mosmarrëveshjeve mes dy vendeve.
Fidan shtoi se objektivat strategjike të Turqisë përputhen në masë të madhe me politikat e Trumpit për përfundimin e luftës në Ukrainë dhe stabilizimin e Sirisë dhe Irakut.
“Vendosja e paqes në Liban është gjithashtu e rëndësishme. Lidhur me planin e paqes për Gazën, ne arritëm të punojmë së bashku në një farë mase, veçanërisht për ndalimin e luftës. Kur marrëdhëniet Turqi-SHBA janë të forta në disa çështje, ato ndikojnë pozitivisht në stabilitetin rajonal”, tha ai.
– Bashkëpunimi në mbrojtje dhe programi F-35
Javën e kaluar, i pyetur nga gazetarët për kërkesën e Ankarasë për avionët luftarakë F-35 dhe motorët e avionëve dhe nëse ai do të sillte “një çantë të madhe dhuratash” kur të vijë në samitin e NATO-s në Turqi, Trump tha se ka gjasa të ndërmarrë një hap që do ta bënte Turqinë “shumë të lumtur”.
Fidan, i pyetur nëse Trump po nënkuptonte miratimin amerikan për motorët e avionëve të kërkuar për avionin luftarak të zhvilluar në vend të Turqisë, KAAN, refuzoi të spekulonte.
“Nuk dua të flas në emër të SHBA-së për atë që presidenti Trump mund të shpallë”, tha ai.
Në vend të kësaj, ai tha se Ankaraja ka ndjekur një përpjekje gjithëpërfshirëse për të hequr kufizimet që ndikojnë bashkëpunimin dypalësh në mbrojtje.
“Ne kemi punuar seriozisht për të eliminuar sanksionet ndaj Turqisë në përgjithësi. CAATSA ka dimensionin e tij ligjor, por ne kemi kryer gjithashtu një përpjekje shumë sistematike për të hequr sanksionet në fusha të tjera. Po i shohim rezultatet e këtyre përpjekjeve, përfshirë zhvillimet në rastin e Halkbank dhe heqjen e pengesave për kërkesat e tjera të Turqisë, duke çuar në një marrëdhënie më racionale”, tha ai, duke iu referuar një çështjeje gjyqësore që së fundmi përfundoi pa asnjë sanksion administrativ apo gjyqësor.
Fidan argumentoi se nuk ka justifikim të arsyeshëm për kufizimin e shitjeve të armëve për Turqinë ndërsa Washingtoni vazhdon të shesë sasi të mëdha armësh për vende joanëtare të NATO-s me interesa më të vogla strategjike të përbashkëta.
“Nuk ka një perspektivë brenda administratës Trump që mund të shpjegojë pse vendet që nuk janë anëtare të NATO-s dhe nuk ndajnë aq shumë interesa të përbashkëta me SHBA-në mund të blejnë sasi të mëdha armësh dhe municionesh për arsye komerciale, ndërsa Turqia nuk mundet”, tha ai.
Ai shtoi se qëndrimet politike të mbetura kundër Turqisë kanë ndikuar në vendime të tilla gjatë viteve.
“Nuk ka asnjë çështje mes Turqisë dhe SHBA-së që kërkon që marrëdhëniet dypalëshe të jenë të këqija”, tha Fidan, duke pranuar se ndërsa ka mosmarrëveshje mbi çështje rajonale, palët mund t’i diskutojnë ato.
“Kur ka një spektër kaq të gjerë marrëdhëniesh që sjellin përfitime për të dyja palët, mosavancimi i tyre dhe bërja e tyre viktimë e politikave të identitetit apo ideologjive kundërshtuese nuk është diçka që aktorët racionalë mund ta justifikojnë”, shtoi ai.
– Rikthimi në programin F-35 kërkon vendim të veçantë
Për pyetjen nëse rikthimi i Turqisë në programin e avionëve F-35 është një mundësi reale, Fidan tha se çështja duhet parë në dy pjesë.
“Duhet të bëjmë një dallim. Heqja e ndalimit për shitjen e F-35-ve, marrja e avionëve që kemi blerë tashmë dhe blerja e avionëve shtesë nëse zgjedhim janë një çështje. Rikthimi në program si një nga partnerët prodhues është një çështje e veçantë”, tha ai.
Fidan tha se heqja e ndalimit për shitje do të ishte më e lehtë sepse është një vendim administrativ.
“Mendoj se kjo mund të ndodhë pas (heqjes së sanksioneve nën) CAATSA”, tha ai.
Megjithatë, ai vuri në dukje se rikthimi i statusit të Turqisë si partner prodhues do të kërkonte një vendim të ri nga konsorciumi shumëkombësh i F-35-ve, anëtarët e të cilit më parë votuan për pezullimin e Turqisë nga programi.
Në vitin 2019, Turqia u pezullua nga programi F-35 për shkak të blerjes së sistemit rus të mbrojtjes raketore S-400, me pretendimin se sistemi rus do të rrezikonte avionët luftarakë.
Turqia ka deklaruar vazhdimisht se nuk ka konflikt mes tyre dhe ka propozuar krijimin e një komisioni për ta studiuar çështjen. Turqia gjithashtu ka thënë se ka përmbushur detyrimet e saj për programin F-35 dhe se pezullimi i saj ka shkelur rregullat.
Ankara pohon se marrja e avionëve luftarakë për të cilët ka paguar do të forconte jo vetëm Turqinë, por edhe aleancën e NATO-s.
Fidan gjithashtu tha se Turqia, Arabia Saudite, Egjipti dhe Pakistani po punojnë përmes një mekanizmi të ri me katër vende që synon forcimin e stabilitetit rajonal dhe koordinimin e përgjigjeve ndaj sfidave të përbashkëta.
Ai tha se grupi është mbledhur tashmë katër herë dhe mund të evoluojë në një platformë më strategjike ndërsa dinamika rajonale vazhdon të ndryshojë.
Turqia ndjek një politikë të jashtme të pavarur të bazuar në interesat e saj kombëtare
Fidan, tha se Turqia ndjek një politikë të jashtme të pavarur bazuar në interesat e saj kombëtare, duke thënë se Ankaraja mban dialog me të gjithë aktorët, ndërsa përcakton prioritetet e saj diplomatike.
“Nuk ka nevojë që ne t’i bëjmë armiqtë e vendeve të tjera armiqtë tanë. Ne jemi mjaftueshëm të pjekur për të përcaktuar miqtë dhe armiqtë tanë. Ne kemi aleanca. Brenda NATO-s, ne jemi aleatë”, tha Fidan.
– Diplomacia e ekuilibruar
Fidan tha se Turqia e sheh dialogun si mjetin e saj kryesor të politikës së jashtme dhe mban marrëdhënie me të gjitha palët.
Ai tha se Ankaraja ka marrëdhënie me Rusinë, Iranin, Evropën, aleatët e NATO-s dhe vendet e Azi-Paqësorit, ndërsa ndjek interesat e saj kombëtare.
Menaxhimi i marrëdhënieve me aktorët që kanë interesa në konflikt kërkon diplomaci të kujdesshme, shtoi ai.
– Kontaktet me Rusinë
Fidan tha se kohët e fundit u takua me Presidentin rus Vladimir Putin në emër të Presidentit Recep Tayyip Erdogan, duke i përcjellë mesazhet e presidentit turk dhe duke diskutuar zhvillimet rajonale.
Sipas Fidan, bisedimet mbuluan luftën Rusi-Ukrainë dhe zhvillimet në Kaukaz, Palestinë, Gaza, Liban dhe Siri.
Putini riafirmoi se Rusia mbetet e përkushtuar ndaj qëndrimit të rënë dakord me Presidentin e SHBA-së Donald Trump në Alaska në lidhje me procesin e paqes në Ukrainë, shtoi ai.
– Marrëdhëniet me BE-në
Lidhur me marrëdhëniet me BE-në, Fidan tha se si Turqia ashtu edhe blloku bien dakord që Unioni Doganor duhet të modernizohet.
“Unioni Doganor duhet të modernizohet dhe përditësohet. Të dyja palët bien dakord për këtë, por ekziston një çështje bllokuese. Ekziston qëndrimi i mbajtur nga pala greko-qipriote. Ka probleme në kapërcimin e kësaj,” tha ai.
Fidan tha gjithashtu se Turqia vazhdon të punojë drejt liberalizimit të vizave me BE-në, duke bërë thirrje për përmirësime në praktikat aktuale të vizave derisa të arrihet ky qëllim.
Ai shtoi se mbeten disa hapa legjislativë për të përmbushur kriteret e mbetura.
– “Politika e jashtme 360 gradë”
Fidan tha se angazhimet e fundit diplomatike të Turqisë pasqyrojnë qasjen e saj “politikë e jashtme 360 gradë” që synon forcimin e sigurisë, zgjerimin e tregtisë dhe rritjen e bashkëpunimit ndërkombëtar.
Ai tha se Ankaraja po zgjeron bashkëpunimin me vende, përfshirë Korenë e Jugut, Kanadanë, Rusinë, Egjiptin, Indonezinë dhe vende të tjera të Azi-Paqësorit, në fusha që variojnë nga inteligjenca artificiale dhe energjia bërthamore deri te tregtia.
Fidan tha gjithashtu se Turqia ka forcuar lidhjet me administratën e re të Bangladeshit dhe ka mbështetur përpjekjen e suksesshme të vendit për presidencën e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së.